Δώδεκα Παλουμπαίοι – Δεκατρείς Καπεταναίοι, του Δημ. Μαυραειδόπουλου

ΔΩΔΕΚΑ ΠΑΛΟΥΜΠΑΙΟΙ – ΔΕΚΑΤΡΕΙΣ ΚΑΠΕΤΑΝΑΙΟΙ

Αφιέρωμα στα 200 χρόνια από την ελληνική επανάσταση

Ακούγεται κάπως παράδοξο πως γίνεται οι δώδεκα Παλουμπαίοι να μετριούνται δεκατρείς καπεταναίοι. Και όμως καθόλου  δικαιολογημένα αφού και ο δέκατος τρίτος ο Παπαδαίος από του Παπαδά που έκανε χρέη ιπποκόμου θα διακριθεί στην μάχη της Γράνας και θα ενταχθεί και αυτός στους υπόλοιπους δώδεκα Καπεταναίους. Της επανάστασης στην περιοχή της Ηραίας ηγούνται τα Κολιόπουλα ο Δημήτρης και ο Γεώργιος Πλαπούτας. O πατέρας τους, ο Γερο Κόλλιας έφυγε κυνηγημένος όπως διηγείται ο ίδιος από τα Σουλιμοχώρια και βρήκε καταφύγιο στην περιοχή Παλούμπα στην ορεινή Ηραία. Το όνομα Κόλλιας εικάζουμε ότι προέρχεται από το Νικόλας ( Κόλλιας – Κολλιόπουλος) και το Πλαπούτας από το Plapous (πληθωρικός) και οι Πλαπουταίοι είχαν πληθωρικό σώμα. Ο Κόλλιας και τα Κολλιόπουλα κατά τα προεπαναστατικά χρόνια ήταν στην δούλεψη των Προεστών της Γορτυνίας Δεληγιαννέων από τα Λαγκάδια με έδρα την Καρύταινα και έλεγχαν φορολογικά όλη την Γορτυνία. Εκεί εργάζονται ως κάποι (αρχηγοί) όπως και νωρίτερα ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης προτού φύγει κυνηγημένος για την Ζάκυνθο. Ο Κολοκοτρώνης είχε συμπεθερέψει με τους Κολιοπουλαίους, ο Γερο Κόλλιας είχε παντρευτεί την ξαδέρφη του, και όταν ήταν κυνηγημένος έβρισκε  καταφύγιο στα μέρη του Πλαπούτα. Προτού ο Κολοκοτρώνης βρει καταφύγιο στην Ζάκυνθο έχει αποκηρυχτεί με ένα μεγάλο ποσό και ένα φιρμάνι προς τους Παλουμπαίους και τους Ψαραίους πως αν τον παραδώσουν θα έχουν ασυδοσία για έξι χρόνια (δηλαδή δεν θα πληρώνουν φόρους). Το 1810 ο Πλαπούτας μαζί με άλλους Παλουμπαίους εξαγοράζουν τα φορολογικά δικαιώματα από κάποιον Αρναούτογλου και γίνονται κύριοι της περιοχής. Στις 20 Μαρτίου 1821 στο χωριό Μπέτσι (σημερινό Αγιονέρι) τα Κολιόπουλα ορίζουν τους αρχηγούς της επανάστασης από το κάθε χωριό. Στο χωριό της μάνας μου λόγου χάρη το Ψάρι της Ηραίας αρχηγός ορίζεται ένας πρόγονος, ο Γιάννης Αναστασόπουλος ή Κουσουρής, ο οποίος είχε παντρευτεί την κόρη του Κόλλια Πλαπούτα, την Στεκούλα  και στα χρόνια της επανάστασης θα φέρει τον βαθμό  του αξιωματικού. Την ίδια ημέρα στις 20 Μαρτίου 1821, όπως αναφέρει το ιστορικό ημερολόγιο « Η επανάσταση στον Μοριά», στο ναό του Αγ. Γεωργίου στου Παλούμπα (γενέτειρα του Πλαπούτα), γίνεται δοξολογία και κηρύσσεται επίσημα η επανάσταση στην Γορτυνία.* Στην σημαντική μάχη που θα δοθεί στο Βαλτέτσι στις 12 και 13 Μαΐου οι Παλουμπαίοι θα ξεχωρίσουν για  το θάρρος τους και την αγωνιστικότητα τους. Μαζί με άλλους εξήντα θα σπάσουν το μέτωπο και θα εφοδιάσουν τους αποκλεισμένους με πολεμοφόδια που είχαν ξεμείνει. Η μάχη του Βαλτετσίου θεωρείται σημαντική όχι μόνο γιατί άνοιξε τον δρόμο για την Άλωση της Τριπολιτσιάς αλλά  η νίκη αυτή ήταν μία καλή αρχή, και όπως λέει ο λαός, είναι το ήμισυ του παντός. Οι Έλληνες όλα αυτά τα χρόνια της σκλαβιάς είναι απόλεμοι σε αντίθεση με τις οργανωμένες και εμπόλεμες στρατιές του Σουλτάνου, αλλά και τα ορλοφικά είναι πολύ νωπά, μόλις 50 χρόνια, όταν στην απόπειρα να αλώσουν την Τρίπολη οι Τουρκοαλβανοί θα θερίσουν 3.000 κεφάλια και στην Τρίπολη θα ακολουθήσουν οι κρεμάλες σε επώνυμους Έλληνες.  Στην μάχη του Βαλτετσίου οι Έλληνες μαχητές δεν ήταν εξοικειωμένοι να  βλέπουν δίπλα τους τα σκοτωμένα αδέλφια τους και για να τους εμψυχώσει ο Κολοκοτρώνης αγκάλιαζε τα πτώματα, τα ασπαζόταν στο μέτωπο και να λέει στους πολεμιστές: Αδέλφια τώρα αυτοί βρίσκονται στον παράδεισο, έπεσαν για την  πατρίδα και για την πίστη του Χριστού μας την Αγία. Πριν το Βαλτέτσι προηγήθηκαν και κάποιες άλλες μάχες. Στις 23 Μαρτίου ο Κολοκοτρώνης, Ο Παπαφλέσσας, ο Πετρόμπεης κατέλαβαν την Καλαμάτα σχεδόν αμαχητί αφού είχε μείνει μόνο η φρουρά. Στις 23 Απριλίου ο Αθανάσιος Διάκος θα δώσει μία μάχη στην Αλαμάνα και θα ηττηθεί από πολυπληθέστερο στρατό που ηγείται ο Ομέρ Βρυώνης. Στις 8 Μαΐου στο Χάνι της Γραβιάς θα δώσει και ο Οδυσσέας Ανδρούτσος μία ολοήμερη μάχη με τον στρατό του Ομέρ Βρυώνη με αποτέλεσμα να καθυστερήσει την κάθοδο τους προς Πελοπόννησο. Στην μάχη του Βαλτετσίου και ένας δικός μας απόγονος ο Γιώργος Μαυραειδόπουλος ή Μαστρογιώργης, ο οποίος θα πέσει μαχόμενος αργότερα έξω από την Τρίπολη πολεμώντας τον Ιμπραήμ. Τον Γεώργιο Πλαπούτα θα τον βρει ο θάνατος στην απελευθέρωση του Λάλα που είναι σημαντικό κέντρο των Τουρκοαλβανών. Ο Δημήτρης Πλαπούτας θα είναι παρών σε όλες τις μετέπειτα μεγάλες μάχες όπως τα Δερβενάκια, στο Παλαμίδι αλλά και στην δίκη παρωδία από τους Βαβαρούς κατά των στρατηγών, Κολοκοτρώνη και Πλαπούτα. Στο χωριό Παλούμπα και στην ευρύτερη περιφέρεια είναι παρών και οι προεπαναστατικοί αρματωλοί και κλέφτες. Οι πιο γνωστοί: ο Θανασιός, ο Γιαννιάς ο Λιάκος – ο Παλουμπαίος και ο Δήμος. Ο Θανασιός κατάγεται από το διπλανό Ράφτη και ήταν βαφτιστήρι του Πλαπούτα και η προεπαναστατική του δράση έγινε θρύλος και τραγούδι: «Ο Θανασιός με τα δώδεκα άλογα και τα δεκαοκτώ κοπέλια χάνι σε χάνι περπατεί χανιάτικα δεν δίνει…». Ο Θανασιός αποκηρύχτηκε, πιάστηκε και εκτελέστηκε πριν την επανάσταση. Το ίδιο και ο Γιαννιάς. Ο Γιαννιάς αγωνίστηκε στο Λιθάρι με τους Τουρκοαλβανούς και τους ξεπέρασε. Έκτοτε θα γίνει φόβος και τρόμος  για αυτή τη πρωτιά του, θα κυνηγηθεί και θα βγει στα βουνά. Θα αποκηρυχτεί και αυτός προεπαναστατικά, θα συλληφθεί και παρότι τον θαυμάζουν  αφού και αιχμάλωτος θα ξανά αγωνιστεί, θα τους ξεπεράσει αλλά και πάλι δεν θα του χαρίσουν τη ζωή. Ο Λιάς (Λιακόπουλος από το Παλούμπα)  θα βγει κλέφτης και αρματωλός στα 16 του χρόνια.  Στη θέση Σκόζα ο Λιάκος  θα σκοτώσει τους δύο Τούρκους που έχουν απαγάγει μία χωριατοπούλα που την προόριζαν για το χαρέμι κάποιου αγά και έτσι βγαίνει στο βουνό. Θα σκοτωθεί πολιορκώντας το κάστρο της Καρύταινας με το βαθμό του συνταγματάρχη. Στους προεπαναστάτες Αρματωλούς και Κλέφτες είναι και ο Δήμος από τις Αράπηδες όπως και ο Γερο Κόλλιας. Όλοι οι προεπαναστατικοί αρματωλοί θα εκπαιδεύονται στα λημέρια του Ζαχαριά Μπαρμπιτσιώτη. Ο Ζαχαριάς αποτελεί προεπαναστατική ηγετική και  στρατιωτική μορφή με καταγωγή από τα μέρη της Μάνης. Στα ορλοφικά θα λάβει μέρος μαζί με τον Κωνσταντίνο Κολοκοτρώνη, τον Ανδρούτσο (πατέρα του Οδυσσέα). Μετά τα ορλοφικά ο Ζαχαριάς οργανώνει την αρματολική ομοσπονδία σε 24 επαρχίες του Μοριά.  Το σχέδιο του Ζαχαριά είναι να περιορίσει την ασυδοσία  των τουρκοαλβανών που καταδυναστεύουν όλη την Πελοπόννησο. Εκεί μαζί του σε νεαρή ηλικία θα εκπαιδευτεί και ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο Νικηταράς, ο Πετμεζάς κα. Ο Ζαχαριάς αρχές του 19ου αιώνα, έχει γίνει επικίνδυνος και θα αποκηρυχτεί από τους Τουρκοαλβανούς με πολλά γρόσια και τίτλους (όποιος τον βγάλει από την μέση θα γίνει μπέης). Τον θάνατο θα τον βρει από αδελφικό βόλι από τον ίδιο τον κουμπάρο του ενώ τον φιλοξενεί στο σπίτι του. Η απώλεια του Ζαχαριά είναι μεγάλη και ανεκπλήρωτη με τον Κολοκοτρώνη να δηλώνει: «Χάθηκε η κότα που γεννούσε τα χρυσά αυγά!».

Τέλος παραθέτουμε κάποια τραγούδια των παραπάνω κλεφταρματωλών που τραγουδήθηκαν μέχρι και τις μέρες μας.

*ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΓΕΡΟ ΚΟΛΛΙΑ

Χορεύουν τα κλεφτόπουλα γλεντάν και τραγουδάνε, με τα πιστόλια διπλαρία με το σπαθί στο χέρι, και μες΄ τη μέση του χορού χορεύει ο γέρο Κόλλιας, με τη σερβάτα στο λαιμό με το σπαθί στο χέρι, και με το χέρι ανέμιζε την άσπρη φουστανέλα, την άσπρη σαν τα γάλατα, την κάτασπρη σαν χιόνια…..

 

*ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΙΑ

Κάτω στα πλατιά στα αλώνι που πετάνε το λιθάρι, το ρίχναν οι Αρβανίτες και περνάν τους Περαμερίτες, του Γιαννιά του κακοφάνει και ψιλή φωνίτσα βάνει, και αν περάσεις ένα αγνάρι θα είσαι πρώτο παλικάρι, το πετάει και ο Γιαννιάς μας και περνάει πέντε αγνάρια…..

 

*ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ

Μαράθηκαν τα δέντρα και όλα τα κλαριά μαράθηκε και ο Δήμος από τα κλάματα, βγαίνει ψηλά στα αλώνια κι αγνάντα στο χωριό, βλέπει φωτιές στα σπίτια και Τούρκους στο χωριό…..

 

*ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΘΑΝΑΣΙΑ

Ποιος είναι εκείνος που ΄ρχεται στον κάμπο καβαλάρης; Θαρρώ πως είναι ο Θανασός, ο καπετάν Θανάσης, που ΄χει τα δώδεκα άλογα, τα δώδεκα κοπέλια. Χάνι σε χάνι περπατεί, χανιάτικα δε δίνει. Στο χάνι πήγε κι έκατσε, στου Μπαρμπαλιά το χάνι. Γεια σου χαρά σου Μπαρμπαλιά! Καλώς τον, τον  Θανάση!…..

 

*ΛΙΑΣ – ΛΙΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Ο Λιας – Λιακόπουλος  η δράση του δεν έγινε τραγούδι αλλά θεατρικό έργο «Ο Λιάκος ο Παλουμπαίος προεπαναστατικός ήρωας του 1821».  Την δεκαετία του 1960 το μετέδιδε και η εθνική ραδιοφωνία τις Κυριακές την ώρα του θεάτρου.

 

*Δοξολογίες πριν έναρξη της επανάστασης για την ευλογία των όπλων θα γίνουν σε πολλά μέρη της Πελοποννήσου. Στις 17 Μαρτίου στην Αερόπολη της Λακωνίας ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης αφού οι ιερείς ευλόγησαν τα όπλα κυρήσει την επανάσταση και υψώνει και την σημαία της επανάστασης. Στις 21 Μαρτίου του ίδιου έτους 600 επαναστάτες με επικεφαλείς τον Σωτήρη Χαραλάμπη, τον Ασημάκη Φωτίλα, τον Σωτήρη Θεοχαρόπουλο, τον Σουλιώτη, τον Παπαδόπουλο, τον Βασίλειο και Νικόλαο Πετμεζά στην μονή της Αγ. Λαύρας μετά την θεία λειτουργία  κηρύσσουν την επανάσταση στην Αχαΐα. Παρόλα αυτά η επίσημη επανάσταση ορίζεται  την 25 Μαρτίου στην Αγ. Λαύρα και αυτό καθόλου τυχαία. Επιλέγουν την ημέρα Ευαγγελισμού της Θεοτόκου όπου ο άγγελος ευαγγελίζει στην Θεοτόκο την έλευση του Θεανθρώπου και για τους Έλληνες αυτή η μέρα  ευαγγγελίζει την έλευση της ελευθερίας του έθνους.

ΔΟΞΑ ΚΑΙ ΤΙΜΗ ΣΕ ΟΣΟΥΣ ΘΥΣΙΑΣΤΗΚΑΝ ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΗΣΑΝ ΓΙΑ ΝΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΣΗΜΕΡΑ ΕΜΕΙΣ

ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ.

Δημήτρης Μαυραειδόπουλος, από Ψάρι Ηραίας