*Από την έντυπη έκδοση της εφημερίδος “Γορτυνία”
Στη Γορτυνία λειτουργούν αρκετά κοινωφελή ιδρύματα, τα οποία έχουν ιδρυθεί από ανθρώπους που θέλησαν να αφήσουν ένα αποτύπωμα προσφοράς στον τόπο τους. Άλλοτε στόχος τους είναι η χρηματοδότηση έργων στα χωριά της καταγωγής τους και άλλοτε η ενίσχυση των νέων μέσα από υποτροφίες για σπουδές. Πρόκειται για θεσμούς με κοινωνικό πρόσημο και σημαντική παρουσία στη ζωή της Γορτυνίας.
Πώς ιδρύεται ένα κοινωφελές ίδρυμα
Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, η ίδρυση ενός κοινωφελούς ιδρύματος (χωρίς αμοιβή) γίνεται είτε με δικαιοπραξία εν ζωή, είτε με διάταξη τελευταίας βούλησης, μέσα από τη διαθήκη του ιδρυτή. Η βούληση του διαθέτη αποτελεί τον πυρήνα λειτουργίας του Ιδρύματος και καθορίζει τον σκοπό του, τα περιουσιακά στοι χεία που το απαρτίζουν και τον τρόπο αξιοποίησής τους.
Διοίκηση με κανόνες
Αν και τα κοινωφελή ιδρύματα διοικούνται από διοικήσεις, οι διοικήσεις αυτές δεν λειτουργούν αυτόνομα, ούτε αποφασίζουν κατά βούληση. Το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει συστηματική εποπτεία και έλεγχο από την Πολιτεία, με σκοπό να προστατευθεί η κοινωφελής περιουσία και να διασφαλιστεί ότι η βούληση του διαθέτη εκπληρώνεται χωρίς παρεκτροπές.
Αρμόδιο για τον έλεγχο των κοινωφελών ιδρυμάτων είναι το Υπουργείο Οικονομικών, μέσω των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, οι οποίες διαθέτουν ειδικές Διευθύνσεις Κοινωφελών Περιουσιών. Οι υπηρεσίες αυτές δεν έχουν απλώς συμβουλευτικό ρόλο, αλλά λειτουργούν ως εποπτεύουσα αρχή, με καθορισμένες αρμοδιότητες, δικαιώματα ελέγχου και δυνατότητα επιβολής κυρώσεων. Ο έλεγχος που ασκείται είναι διοικητικός, οικονομικός και ουσιαστικός, και καλύπτει όλα τα στάδια λειτουργίας ενός ιδρύματος:
Οικονομική διαφάνεια
Τα κοινωφελή ιδρύματα υποχρεούνται να τηρούν πλήρη οικονομικά στοιχεία, όπως ετήσιες οικονομικές καταστάσεις, απολογισμό και ισολογισμό, τα οποία τα στέλνουν στο Υπουργείο Οικονομικών για έγκριση. Καμία απόφαση που αφορά διαχείριση περιουσίας, διάθεση κονδυλίων ή αλλαγή του τρόπου λειτουργίας δεν μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς προηγούμενη έγκριση της εποπτεύουσας αρχής. Οι δαπάνες που υπερβαίνουν συγκεκριμένα όρια, οι επενδύσεις ή οι αγορές ακινήτων εξετάζονται και εγκρίνονται αποκλειστικά από την Διεύθυνση Κοινωφελών Περιουσιών. Αυτό εξασφαλίζει ότι η περιουσία του Ιδρύματος υπηρετεί τον σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκε και δεν τίθεται σε κίνδυνο.
Η διαφάνεια ενισχύεται και με μία ακόμη σημαντική υποχρέωση: τα κοινωφελή ιδρύματα και κληροδοτήματα πρέπει να διαθέτουν ιστοσελίδα, όπου δημοσιεύονται οι αποφάσεις των διοικήσεων, οι εγκρίσεις της εποπτεύουσας αρχής καθώς και οικονομικά στοιχεία προς ενημέρωση των πολιτών.
Συχνοί έλεγχοι και αυστηρές κυρώσεις
Οι έλεγχοι των εποπτευουσών αρχών είναι συχνοί και αυστηροί. Πρόσφατο παράδειγμα στη Γορτυνία αφορά ίδρυμα σε μικρό χωριό, στο οποίο εντοπίστηκε έλλειμμα μεγάλου οικονομικού ποσού στο ταμείο, ενώ η διαχείριση έγινε «σε αντίθεση με το ισχύον νομικό και κανονιστικό πλαίσιο». Οι υπεύθυνοι της διοίκησης αντιμετωπίζουν πλέον ποινικές κατηγορίες και παραπέμπονται προς το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων για την κατηγορία της απιστίας με προκληθείσα ζημία.
Η υπόθεση αυτή υπενθυμίζει ότι η κοινωφελής περιουσία προστατεύεται θεσμικά και οποιαδήποτε απόκλιση από τον νόμο έχει σοβαρές συνέπειες.
Τα κοινωφελή ιδρύματα αποτελούν πολύτιμο κεφάλαιο για έναν τόπο όπως η Γορτυνία, με μικρούς πληθυσμούς, έντονο τοπικό αίσθημα και βαθιά ριζωμένη την έννοια της προσφοράς. Για να αποδώσουν έργο, όμως, απαιτείται υπεύθυνη διοίκηση, σεβασμός στη βούληση του διαθέτη και απόλυτη συμμόρφωση με το θεσμικό πλαίσιο περί Ιδρυμάτων.
