Η ΑΡΧΑΙΑ ΗΡΑΙΑ
Η Ηραία και ο Ορχομενός ανατάχθηκαν στην ίδρυση της Μεγαλοπόλεως. (371-370 π.Χ.) Τότε (μόνο στα χρόνια εκείνα) εφαίνοντο ως Φιλολακωνίζουσες. Από το 480 π.Χ. είχε δικό της Νόμισμα.
α.-Που βρισκόταν
Η πόλη της αρχαίας Ηραίας σήμερα δεν υπάρχει. Ολη η γύρω περιοχή με εννέα χωριά λέγονται Ηραία ή Ηραιοχώρια.
Οπως στην Τεγέα τα χωριά της λέγονται Τεγεατοχώρια, στο Λεοντάρι λέγονται Λιονταροχώρια κ.ο.κ. Η αρχαία Ηραία βρισκόταν εκεί ακριβώς που χύνεται ο ποταμός Τουθόα στον ποταμό Λάδωνα. Ο ποταμός Τουθόα λέγεται και Τουθοάτης ποταμός. Είναι ορμητικός, αλλά με λίγο νερό. (Πηγάζει από τα Γορτυνιακά βουνά).
Το μέρος (στη συμβολή των ποταμών) οι Αρχαίοι το λέγανε Πεδίον και παρακάτω που ο Λάδωνας χύνεται στον Αλφειό, το λεγανε νησί των Κοράκων.
Εκεί στο Πεδίον ήταν τα σύνορα των Θελπουσίων και Ηραιατών.
β.-Ο Ιδρυτής της Ηραίας
Ιδρυτής και πρώτος οικιστής της Αρχαίας Ηραίας θεωρείται ο Ηραιεύς, ο γιός του Λυκάονα. Την πόλη την έχτισε στην τοποθεσία Πεδίον. Μέχρι το Πεδίον έφθανε ένας λόφος (γήλοφος) που άρχιζε από τη δεξιά όχθη του Αλφειού. Σ’ ολόκληρη την πλαγιά του λόφου εκείνου ήταν χτισμένη η πόλη. Αισθητή ήταν και είναι η ανηφοριά του.
γ.-Ο διάκοσμος της πόλης
O Παυσανίας μας περιγράφει με λεπτομέρεια το τι είδε, στην πόλη εκείνη. Τις περιγραφές του τις αρχίζει από το κάτω μέρος ανηφορίζοντας και περιγράφοντας προς τα επάνω.
Βρίσκεται στη δεξιά όχθη του Αλφειού ποταμού και σε δρόμο περιποιημένο και φυτεμένο με μυρσίνες και με διάφορα ήμερα δένδρα. Είδε και περιγράφει τα λουτρά, Ιαματικά νερά.
Να πως τα περιγράφει ο ίδιος:
«…Τα δε και επ’αυτόν καθήκει τον Αλφειόν δρόμοι τε παρά τω ποταμώ πεποίηνται μυρσίναις και άλλοις ημέροις διακεκριμένος δένδροις. Και τα λουτρά αυτόθι εισίν. Και Διονύσω …(48) και συνεχίζει.
Ανηφορίζοντας ο Παυσανίας είδε δύο ναούς του Διονύσου. Ο ένας ναός είχε την προσωνυμία Ναός του Πολίτη Διονύσου και ο άλλος ήταν ο ναός του Αυξίτη Διονύσου. Είδε και το οίκημα που ετελούντο όργια του Διονύσου.
Κι ακόμη ανηφορίζοντας είδε ερείπια του ναού της Ήρας. Μόνο κολώνες είδε.
Στον Αθλητισμό. Η Ηραία ανέδειξε πρώτο Ολυμπιονίκη το Δαμάρετο, στον οπλίτη δρόμο, το έτος 520 π.Χ,-65 η Ολυμπιάδα.
Η Ηραία, η Μαντίνεια και η Ψωφίδα φέρονται ότι αυτές έκοψαν πρώτες στην Αρκαδία νόμισμα (540-480 π.Χ.). Της Ηραίας το νόμισμα ήταν αργυρό. Η πρώτη όψη ήταν κεφαλή της Ηρας, δεξιά, η δεύτερη όψη, τετράγωνο, πλαισιωμένο με σφαιρίδια.
Η Ηραία ΑΝΤΙΤΑΧΤΗΚΕ στην απόφαση των Αρκάδων για την κτίση της Μεγάλης-πόλης (Μεγαλόπολις) 371 π.Χ.
* Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Γορτυνία – Απόσπασμα από το βιβλίο: «Αρχαία Αρκαδία και οι μεγαλύτερες πόλεις της», του Μεγαλοπολίτη Ιωαν. Χ. Σκούρου
